ผลงานหลักในนิทรรศการนี้ คือวิดีโอจัดวาง Neon Ghost (2022) ที่มาพร้อมกับภูตผีเรืองแสง ที่รับบทโดย ธีระวัฒน์ “คาเงะ” มุลวิไล ศิลปินศิลปะแสดงสด และนักเคลื่อนไหวทางการเมืองชาวไทย ที่เคลื่อนไหวร่างกายในสถานที่เก่าแก่ทิ้งร้าง ที่ครั้งหนึ่งเคยเป็นสถาบันหลักของสังคมทุนนิยมในกรุงเทพฯ ในอดีต ไม่ว่าจะเป็นห้างสรรพสินค้า, สนามบิน, หรือโรงภาพยนตร์ ภูตผีตนนี้ปรากฏตัวดั่งเสียงสะท้อนของความตาย ท่ามกลางซากความเรืองรองในอดีตอันเสื่อมโทรม เพื่อกระตุ้นเตือนให้เราคิดถึงอนาคต ที่ถึงแม้จะหดหู่ ไร้ซึ่งความหวัง แต่ก็ควรค่าแก่การต่อสู้เพื่อมัน
  ไค วัลโคเวียค ศิลปินเจ้าของงาน กล่าวถึงแนวคิดเบื้องหลังผลงานในนิทรรศการครั้งนี้ว่า
  “ผลงานหลักของนิทรรศการนี้คือ Neon Ghost ผมทำงานร่วมกับ คาเงะ มุลวิไล โดยเริ่มต้นทำเมื่อครึ่งปีที่แล้ว และพัฒนาโครงการนี้ขึ้นมาด้วยกัน ในวันเปิดงาน คาเงะยังทำศิลปะแสดงสดที่เชื่อมโยงกับตัวงานชิ้นนี้ แต่ก็มีความเป็นเอกเทศในตัวเองด้วย”
  “นิทรรศการ Utopia Now คือการคิดถึง ยูโทเปีย (Utopia) ในแง่มุมของความเป็นจริงที่มีความลื่นไหล และไม่ตายตัว ในโลกตะวันตกของเรามีวัฒนธรรมและความเชื่อเกี่ยวกับคำว่ายูโทเปีย ซึ่งเป็นสิ่งที่แสดงให้เห็นถึงอนาคต และเป็นแนวคิดที่เราพยายามไขว่คว้าเพื่อสังคมและการอยู่ร่วมกันของมนุษย์”

  “โดยพื้นฐานแล้ว Utopia Now คือการนำโลกยูโทเปียมาสู่ช่วงเวลาปัจจุบัน จากช่วงเวลาหนึ่งไปยังอีกช่วงเวลาหนึ่ง เราจะสร้างความเชื่อมโยงกับเพื่อน ๆ ครอบครัว หรือสังคม เพื่อสร้างความเป็นไปได้ที่ชักนำให้เกิดความเปลี่ยนแปลง อาจไม่ใช่การเปลี่ยนแปลงครั้งใหญ่ที่จะเปลี่ยนยุคสมัย แต่การที่เราเชื่อมโยงกับทุก ๆ สิ่ง การกระทำเล็ก ๆ ของเราอาจจะเป็นจุดเริ่มต้นเล็ก ๆ ที่ทำให้คำว่ายูโทเปียที่ดูเหมือนอยู่ในอนาคตอันแสนไกลข้างหน้าจนดูเหมือนเอื้อมไม่ถึง สามารถปรากฏขึ้นในปัจจุบัน จนสามารถพูดได้ว่าเราแต่ละคนสามารถเป็นส่วนหนึ่งของการเปลี่ยนแปลง อาจไม่ใช่ในวันนี้ แต่บางทีการเปลี่ยนแปลงเล็ก ๆ ที่เกิดขึ้นในวันนี้ อาจทำให้เกิดการเปลี่ยนแปลงครั้งใหญ่ในวันพรุ่งนี้ก็เป็นได้”

  นอกจากการสำรวจแนวคิดเกี่ยวกับสังคมในอุดมคติอย่างยูโทเปีย ที่เชื่อมโยงกับสถานการณ์รอบโลกแล้ว ผลงานชิ้นนี้ยังมีความเชื่อมโยงกับสถานการณ์การเมืองไทยอีกด้วย
  “เมื่อผมมาถึงกรุงเทพฯ ผมนั่งคุยกับคาเงะเกี่ยวกับสถานการณ์ทางการเมืองทั้งในยุโรป รวมถึงในประเทศไทยด้วย อันที่จริงแล้ว เราต้องการเล่าเรื่องเกี่ยวกับโครงการที่นำเสนอการตั้งคำถามถึงชีวิตและสังคมทั้งหมด และเราก็อ้างอิงถึงสถานการณ์ทางการเมืองที่เราพบในประเทศไทยทุกวันนี้ด้วย แต่มันก็ค่อนข้างจะไปไกลกว่านั้น เพราะไม่ว่าเราจะอยู่ที่ไหนในโลกใบนี้ ถ้าเรามีระบบการเมืองแบบประชาธิปไตย ก็ไม่ได้หมายความว่าจะยั่งยืนไปได้ตลอดไป เพราะมันเป็นระบบที่เปราะบางมาก และอาจถูกล้มล้างได้เรื่อย ๆ ดังที่เราพบตัวอย่างได้ทั่วโลกในทุกวันนี้”

  น่าขันขื่นที่แม้นิทรรศการครั้งนี้จะใช้คำว่ายูโทเปียในชื่อ แต่เมื่อพิจารณาจากบรรยากาศและกลิ่นอายในผลงาน ผนวกกับสถานการณ์ในโลกรอบตัวเราทุกวันนี้ น่าจะใกล้เคียงกับคำว่า ดิสโทเปีย (Dystopia) หรือโลกอันไม่พึงปรารถนา ที่เต็มไปด้วยความมืดมน หดหู่ สิ้นหวังเสียมากกว่า ซึ่งไค ศิลปินเจ้าของผลงานก็ตอบเราในข้อนี้ว่า
  “ก็จริงอยู่ อย่างเพื่อนผมหลายคนก็รู้สึกค่อนข้างสิ้นหวังเอาการ ทั้งจากความกังวลเกี่ยวกับเรื่องของการเมือง, การเปลี่ยนแปลงภูมิอากาศ และการสูญพันธุ์ครั้งใหญ่ของสัตว์โลกหลากสายพันธุ์ และอีกหลาย ๆ เรื่อง แต่ก็อย่างที่บอกไปนั่นแหละ ว่าเรานั่นแหละ ที่เป็นผู้สร้างความเปลี่ยนแปลงให้เกิดขึ้นได้ ยกตัวอย่างเช่น เราสามารถเลือกการบริโภคใช้สอยได้ ว่าเราจะเลือกใช้ผลิตภัณฑ์หรือบริโภคอาหารแบบไหนในชีวิตประจำวัน เราจะเลือกซื้อ (หรือไม่ซื้อ) สินค้าอะไรจากบริษัทไหน เหล่านี้เป็นสิ่งเล็ก ๆ ที่เราสามารถทำเพื่อนำไปสู่การสร้างความเปลี่ยนแปลงใหญ่ ๆ ได้ แน่นอนว่าเราไม่ใช่เหยื่อของสถานการณ์เหล่านี้ และมันต้องใช้ความพยายามสักหน่อย แต่เราก็สามารถสร้างและนำมาซึ่งความเปลี่ยนแปลงได้ และถ้ามีคนลองพยายามมากขึ้นเรื่อย ๆ ยกตัวอย่างเช่น ในเรื่องของอาหาร ถ้าเราบริโภคเนื้อสัตว์ในชีวิตประจำวันให้น้อยลง เราก็อาจช่วยสร้างความเปลี่ยนแปลงครั้งใหญ่ในการลดวิกฤติสภาพภูมิอากาศของโลกใบนี้ในอนาคตก็เป็นได้”

  “โดยทั่วไป ความเป็นผีในตะวันตกและตะวันออกนั้นค่อนข้างคล้ายคลึงกัน แต่ในเอเชีย หรือเอเชียตะวันออกเฉียงใต้ นั้น “ผี” มีบทบาททั้งในชีวิตประจำวัน และในวัฒนธรรมค่อนข้างมาก เมื่อเปรียบเทียบกับทางตะวันตกแล้ว ในตะวันตก ถ้าคุณได้เผชิญหน้ากับผี หรือเจอผีหลอกหลอนที่ไหน หลายคนจะไม่ถือเป็นเรื่องจริงจัง และมักจะบอกว่ามันเป็นจินตนาการของคุณเอง ไม่ใช่เรื่องจริง แต่ที่นี่ (ประเทศไทย) เรายอมรับว่าผีมีตัวตนอยู่จริง และผมคิดว่าเป็นอะไรที่ค่อนข้างสวยงาม ในการที่เราให้ความเคารพแก่บรรพบุรุษของเรา หรือสมาชิกผู้ล่วงลับที่เคยอยู่ในสังคมของเรา ผมคิดว่านี่เป็นวิถีทางอันงดงามในการย้ำเตือนตัวเรา จากคนที่ไม่มีชีวิตอยู่ในโลกใบนี้แล้ว ให้เราตระหนักว่าตัวเองเป็นใคร และเรามีเป้าหมายอะไรในชีวิตที่ต้องการทำให้สำเร็จลุล่วง”
  นอกจากศิลปะการแสดงแล้ว องค์ประกอบอันโดนเด่นอีกประการในผลงานชิ้นนี้คือ ฉากหรือสถานที่ที่ตัวละครผีเดินทางเข้าไปเคลื่อนไหวร่างกายร่ายรำภายในนั้น ที่ทั้งดูแปลกตาน่าพิศวง แต่ในขณะเดียวกันก็คุ้นตาอย่างหน้าประหลาด 
  “ถ้าคุณเคยได้ยินเรื่องราวของคนที่เผชิญหน้ากับผี คุณก็จะพบว่าเรื่องราวเหล่านั้นมักเกิดขึ้นในพื้นที่เงียบสงัด รกร้าง ที่ผู้คนไม่ค่อยย่างกรายเข้าไป แต่เมื่อเราต้องการทำงานที่ตั้งคำถามถึงพฤติกรรมแบบบริโภคนิยมของมนุษย์ เราก็ต้องการเลือกสถานที่ที่อาจจะเคยมีชื่อเสียงเป็นที่นิยมในอดีต แต่ในปัจจุบันกลับกลายเป็นพื้นที่รกร้างจากการล่มสลายของระบบเศรษฐกิจ อย่างโรงหนังทิ้งร้าง, ห้างสรรพสินค้าเก่ารกร้าง, ซากเครื่องบินเก่า ซึ่งพื้นที่เหล่านี้อาจเป็นพื้นที่ปลอดภัยของผี ที่สามารถอาศัยอยู่ที่นั่นได้อย่างสันติ ส่วนนี้ของวิดีโอจัดวางเป็นเหมือนภาพอนาคตแบบดิสโทเปีย ว่าโลกของเราอาจกลายเป็นแบบนี้ ถ้าเราไม่เปลี่ยนพฤติกรรมของตัวเอง”

  องค์ประกอบอันโดดเด่นในผลงานชิ้นนี้อีกประการ คือเสียงดนตรีประกอบอันเต็มไปด้วยความหลอนล้ำอย่างน่าพิศวง
  “ในผลงาน Neon Ghost เราใช้ดนตรีที่มีการทับซ้อนของเสียงที่แตกต่างหลายชั้น โดยเริ่มจากตอนต้นที่ตัวละครหลักยังอยู่ในร่างของมนุษย์ ก่อนที่จะเปลี่ยนไปสู่มิติอื่น เสียงจึงถูกออกแบบให้มีสองมิติเหลื่อมซ้อนกัน เสียงมิติแรก ออกแบบโดยศิลปินผู้ออกแบบเสียง นาตาเลีย โดมิงเกซ รานเกล (Nathalia Dominguez Rangel) ที่พยายามสร้างเสียงที่ให้บรรยากาศของการเปลี่ยนแปลง เมื่อตัวละครเอกเปลี่ยนรูปลักษณ์ของตัวเอง ส่วนในฉากอื่น ๆ ในพื้นที่ต่าง ๆ หลากหลายแห่ง เราจะใช้เสียงในอีกมิติที่ออกแบบโดย ไนเจล บราวน์ (Nigel Brown) ที่พยายามใส่องค์ประกอบของเสียงบรรยากาศในพื้นที่ต่าง ๆ ที่ผีจะได้ยินว่าเกิดอะไรขึ้นในอดีต จากประวัติศาสตร์ของพื้นที่เหล่านั้น ยกตัวอย่างเช่น ครั้งหนึ่ง เราเข้าไปถ่ายทำกันในพื้นที่ของซากโรงหนังทิ้งร้าง ก็จะมีเศษเสี้ยวของเสียงจากหนังไทยในประวัติศาสตร์เรื่องต่าง ๆ ผสมผสานกัน เราพยายามหาแนวคิดในการให้พื้นที่เหล่านั้นเล่าขานเรื่องราวของตัวเอง ให้ตัวละครเอกที่เป็นผีได้ยินจากญาณหยั่งรู้ของตนเอง”

  นอกจากผลงานชิ้นหลักอย่าง Neon Ghost แล้ว ในนิทรรศการครั้งนี้ยังมีอีกผลงานที่เปิดพื้นที่จินตนาการสำหรับการคิดถึงสถานการณ์ทางการเมืองในโลกอนาคตอย่าง Fundamental Values (2023) ผลงานศิลปะในรูปของป้ายประท้วง ที่แสดงภาพนามธรรมรูปทรงเรขาคณิตต่าง ๆ ที่ความหมายจะเปลี่ยนแปลงไปตามแต่ผู้ชมจะตีความ หรือ Encounters (2003) และ Drifters (2022) ผลงานภาพถ่ายและวิดีโอจัดวาง ที่เน้นย้ำถึงความสำคัญของชีวิตอื่น ๆ นอกเหนือจากมนุษย์ และกระตุ้นความตระหนักรู้ถึงการเชื่อมต่อระหว่างผู้คนกับธรรมชาติรอบ ๆ ตัว

  “ผลงานในส่วนนี้เป็นเรื่องเกี่ยวกับโลกมนุษย์ อย่าง Drifters เป็นวิดีโอจัดวางที่นำเสนอภาพของ ใบกล้วยกำลังเคลื่อนไหว สำหรับผม ใบกล้วย เป็นเหมือนการอุปมาอุปไมย เพราะมันไม่ได้เคลื่อนไหวด้วยตัวเอง แต่เคลื่อนไหวด้วยลม เป็นการเคลื่อนไหวอันสมบูรณ์แบบที่ไม่ได้ถูกสร้างขึ้นด้วยน้ำมือมนุษย์ ที่ผมถ่ายจากอุทยานแห่งชาติเชียงดาว ในยามบ่ายแก่ ๆ ที่มีลมพัดขึ้นมาบนเนินเขาเป็นระลอก ใบกล้วยเหล่านี้ก็เต้นรำอย่างต่อเนื่อง สิ่งที่ผมทำในงานชิ้นนี้นอกจากการบันทึกภาพ ก็มีแค่การวาดสี่เหลี่ยมง่าย ๆ ลงบนใบกล้วย รูปทรงเรขาคณิตที่ว่านี้เป็นตัวแทนของวัฒนธรรม, คณิตศาสตร์ หรืออารยธรรมมนุษย์ ผมคิดว่าวัฒนธรรมนั้นเป็นส่วนหนึ่งของธรรมชาติ เราวิวัฒนาการตัวเองขึ้นมาจากธรรมชาติ และ
เชื่อมโยงกับธรรมชาติ นี่ก็เป็นอุปมาเกี่ยวกับโลกของวัฒนธรรมที่ผสานตัวเองกับธรรมชาติอย่างไม่อาจแยกจากกันได้ ถ้าเราตัดขาดตัวเองจากธรรมชาติอย่างสิ้นเชิง เราก็ไม่อาจมีชีวิตรอดอยู่ได้ ผลงานอีกชิ้นที่อยู่ด้านตรงกันข้ามอย่าง Encounters จึงเป็นภาพถ่ายที่ไม่มีมนุษย์อยู่เลย แต่เป็นภาพของลิงสี่ตัว ที่ยืนถืองานศิลปะอยู่ ภาพนี้เป็นการเปรียบเปรยว่ามนุษย์สูญสิ้นเผ่าพันธุ์ไปจนหมด เหลือแต่ลิงที่ครองโลก ซึ่งเป็นเหมือนการย้ำเตือนว่ามนุษย์ไม่ได้สำคัญถึงขนาดที่จะครอบครองและควบคุมทุกสิ่งทุกอย่างในโลก แต่ยังมีสิ่งมีชีวิตอื่น ๆ ที่อยู่บนโลกใบนี้มาก่อนเราด้วยซ้ำ”

  คาเงะ มุลวิไล ศิลปินแสดงสดผู้รับบทนำในผลงานหลักของนิทรรศการ กล่าวถึงการร่วมงานระหว่างศิลปินสองสัญชาติในครั้งนี้ว่า
  “แรกสุดเลย เราสองคนนั่งคุยกันว่าเราจะทำงานชิ้นนี้ออกมายังไง ยกตัวอย่างเช่น งานชิ้นนี้พูดถึงเรื่องภูติผีและความตาย ผมก็คิดว่าน่าจะมีช่วงเวลาของการเปลี่ยนผ่าน ผมเลยแนะนำเขาว่า ผมอยากแสดงด้วยการเริ่มต้นจากการเป็นคนไร้บ้าน ซึ่งผมเคยมีเสื้อผ้าคนไร้บ้านที่เคยใช้ในการแสดงอยู่แล้ว เพื่อให้เป็นตัวตั้งต้น ก่อนที่เปลี่ยนเป็นวิญญาณภูตผี
  อีกประเด็นหนึ่ง ด้วยความที่ผมเป็นคนที่ทำงานด้านการเมืองมามาก และใช้ศิลปะการแสดงสดบนท้องถนน (Street Performance) มาหลายต่อหลายครั้ง ผมเลยเสนอเขาว่า แนวคิดในผลงานชิ้นนี้น่าจะสอดแทรกบริบททางการเมืองในประเทศไทยเข้าไปด้วย โดยทำให้มีบรรยากาศเหมือนฝ่ายประชาธิปไตยได้ชัยชนะทางการเมือง แต่เป็นชัยชนะบนซากปรักหักพังของประเทศที่ล่มสลายไปแล้ว คำว่า “ให้มันจบที่รุ่นเรา” นั้นหมายถึงพวกเราจบชีวิตกันไปหมดแล้วน่ะนะ”

  “เวลาทำงาน ไคเขาก็จะเลือกสถานที่และฉากหลังและกำหนดเฟรมกล้อง ผมก็จะเป็นคนที่กำหนดการเคลื่อนไหวของตัวละคร เสื้อที่เห็นมีไฟกระพริบ ไคเป็นคนเอามาให้ตั้งแต่แรก ทำให้ตัวละครเหมือนมีแหล่งกำเนิดแสงในตัวเอง แล้วผมก็เต้นไปตามจังหวะกระพริบของไฟ อยู่กับมันจนเข้าใจมันน่ะนะ ระหว่างนิทรรศการ ผมก็จะมาทำการแสดงสดกับเสื้อตัวนี้ในห้องแสดงงานเป็นการเฉพาะกิจในบางวันอีกด้วย”
  นิทรรศการ Utopia Now โดย ไค วัลโคเวียค ร่วมกับ ธีระวัฒน์ “คาเงะ” มุลวิไล ภัณฑารักษ์โดย สเตฟานี ดามีอานิตช์ (Stephanie Damianitsch) สร้างขึ้นโดยความร่วมมือกับ Phileas สำนักงานศิลปะร่วมสมัยแห่งออสเตรีย, อำนวยการจัดแสดงโดย หอศิลป์บ้านจิม ทอมป์สัน, ร่วมด้วยการสนับสนุนจาก มูลนิธิ เจมส์ เอช. ดับเบิลยู. ทอมป์สัน, ดร. ดิสพล จันสิริ, กราวด์คอนโทรล, และ สถานทูตออสเตรียแห่งประเทศไทย, จัดแสดง ณ แกลเลอรี่ 1 ชั้น 3 หอศิลป์บ้านจิม ทอมป์สัน กรุงเทพฯ ระหว่าง วันที่ 11 มีนาคม – 30 มิถุนายน 2566, เปิดทำการทุกวัน เวลา 10:00 - 18:00 น. ค่าเข้าชม: 50 บาท, สมาชิกและเด็กที่มีอายุต่ำกว่า 10 ปี เข้าชมโดยไม่มีค่าใช้จ่าย, สถาบันการศึกษาสามารถขอเข้าชมได้โดยไม่มีค่าใช้จ่าย (ติดต่อล่วงหน้า)